İş Hayatına Yeni Başlayan İşçinin Deneme Süresi İle İlgili Bilmesi Gereken Özellikli Konular

GİRİŞ

İşverenler işe yeni aldığı bir çalışanı belli bir süre deneme süresine tabi tutabilmekte ve deneme süresi ibaresini de iş sözleşmesinde belirtebilirler. Bu makale yazısında denme süresinde işçi ve işverenin hakları ile denme süresi içinde çalışanın bilmesi gereken konular üzerinde durağım.

1- İşveren Açısından Deneme Süresinin Önemi

İşveren işe aldığı işçinin; çalışma durumuna, çalışma arkadaşları ile uyumlu çalışıp çalışmaması, kendisine verilen görevleri düzenli ve zamanında yapıp yapmaması, İşe zamanında gelip gelmemesi bakımından önem taşımaktadır. İşveren çalıştıracağı işçiyi gözlemleyerek denme süresi içinde veya deneme süresinin sonunda çalıştırmaya karara verip vermemesi açısından önem taşımaktadır.

2- İşçi Açısından Deneme Süresinin Önemi

İşe yeni başlayan işçi; çalışma şartları ve koşulları, işverenin davranış ve tutumlarını, ücret ve haklarının zamanından ödenip ödenmediği, işe uyum sağlayıp sağlayamayacağı açısından önem taşımaktadır. Çalışan deneme süresi içinde işyeri ve çalışma koşullarını dikkate alarak çalışmaya devam edip etmeyeceğine karar verir. Bu açıdan deneme süresi hem çalışan ve hem de işveren açısından önem taşımaktadır.

3- Deneme Süresinin İş Kanunundaki Yeri ve Süresi

4857 sayılı iş kanunun 15. naddesşinde deneme süresi 2 .ay olarak belirtilmiştir. Anacak bu süre toplu iş görüşmesi ile 4 aya kadar uzatılabilmektedir.  Şunu da unutmamak gerekir ki 2 aylık sadece bireysel iş sözleşmesi için geçerlidir. Kısacası yeni işe alınan bir çalışan ile işveren arasında bir sözleşme düzenlenip iş sözleşmesinde deneme süresi olarak bir madde belirtilmiş ise bu süre 2 aydan fazla olmamalıdır.

4- Deneme Süresi İçinde  İşçi veya İşverenin İş Sözleşmesini Feshi

İş kanunun 15. maddesinde “Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir.”   Denilmektedir. Kanun maddesinde belirtildiği gibi işçi veya işveren deneme süresi içinde istediği anda iş sözleşmesini bildirimsiz olarak feshedebilir.  İşe yeni başlayan işçi deneme süresi içinde işe devam etmeyeceğine karar verirse  bu durumda bildirimsiz olarak işten ayrılabilir. Bildirimsiz olarak iş sözleşmesini feshedip ayrılması durumunda herhangi bir sorumlulukla karşılaşmaz. Ancak tazminat hakkından yararlanamaz.

5- Deneme Süresinde İşçinin Hakları

4857 Sayılı iş kanununda işçinin işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır cümlesi geçmektedir. Buradan da anlaşılacağı üzere denme süresi içinde çalışan işçi diğer normal çalışanların faydalandığı tüm haklardan yararlanmaktadır. İşçi normal çalışma ücreti, fazla çalışma yani mesai ücreti, hafta tatili, dini ve resmi bayram tatil haklarından yararlanmaktadır.

6- SGK Açısından Deneme Süresi

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu işe alınan bir işçinin sigortasız çalıştırılamayacağını belirtmekte olup Sigortasız işçi çalıştıran işverenin tespiti halinde para cezası yaptırımı getirmekte olup kayıt dışı ve sigortasız işçi çalıştırmanın önüne geçmektedir.

Her ne şekilde olursa olsun ister deneme süreli olusun isterse normal çalışan olsun işe alınan bir personelinsigortaya bildirimi yapılmadan çalıştırılamaz. Bu durumda denme süreli olarak çalıştırılacak işçi çalışmaya başladığı günün en çok bir gün öncesine kadar SGK bildirimi yapılmalı ve daha sonra çalıştırılmalıdır.

7- Deneme Süresi İle İlgili Özellikler

Deneme süresi bireysel iş sözleşmelerinde 2 ay ile sınırlandırılır.

Deneme süresi toplu iş sözleşmesi ile 4 aya kadar uzatılabilmektedir.

Deneme süresinde işçinin SGK girişi yapılmadan çalıştırılması yasaktır.

Deneme süresinde işçi diğer normal içilerden hiçbir farkı olmaypı normal işçiler ile eşit statüye sahiptir.

Deneme süresinde işçi veya işveren bildirimsiz olarak iş sözlşemesini feshedebilir.

Deneme süresinde iş sözlşiemesi işveren tartafından feshedilirse kıdem ve ihbar tszminatı ödemez.

SONUÇ

4857 Sayılı iş kanununun 15. maddesi  hem işverene ve hemde işe alınan işçiye belli bir süre işçi ve işverenin birbirini tanıyıp gözlemlemesi ve işverenin işe aldığı işçiyi çalıştırmaya devam etmesi açısından işçinin de çalıştığı işe uyum sağlaması veya işe devam etdip etmemesi açısından bir süre belirtilmiş olup bu süre bireysel iş sözleşmelerinde 2 ay ile sınırlandırılmış olup ancak toplu iş sözleşmesi ile 4 aya kadar sürmektedir. Deneme süresinde işe alınan personelin diğer normal çalışanlardan hiçbir farkı yoktur. Tek fark denme süresine tabi çalışan 2 aylık süre içerisinde istediği an bildirimsiz olarak iş sözleşmesini feshedip ayrılabilir. Ancak şunu da unutmayalım ki deneme süresinde işçinin ücret ve diğer hakları saklıdır.

 

Mehmet ERAY

YETKİLİ ACENTELİKLERİMİZ